Giftige en allergische risico’s in vochtige ruimtes

Image zwarte schimmel van muren verwijderen

Het inademen van schimmelsporen en (mycelium)fragmenten die door schimmels in grote hoeveelheden in de lucht worden gebracht, kan ademhalings- en huidaandoeningen teweegbrengen waarvan allergische reacties de belangrijkste zijn. Alle types allergieën komen voor : rhinitis, dermatitis, allergisch bronchitis, astma, allergische mycosen en extrinsieke allergische alveolitis (ontsteking van longblaasjes). Bovendien zijn de celmembranen van schimmels rijk aan substanties als ergosterolen en B1-3-glucanen, irriterende moleculen, verwant aan bacteriële endotoxines. Tenslotte zijn de door schimmels afgescheiden enzymes en secundaire metabolieten, waaronder de geduchte mycotoxines, alsook de vluchtige organische componenten, allemaal moleculen die, hoewel ze niet direct tussenkomen in de sensibilisering voor schimmels, bevorderlijke factoren vormen in de allergische reactie.

De procentuele hoeveelheid van schimmelallergie is verschillend waarschijnlijk omdat epidemiologische studies nog steeds zeer moeilijk uit te voeren zijn. De blootstelling van jonge kinderen aan schimmels en hun stofwisselproducten kan tot het ontstaan van een latere allergie bijdragen.

De concentratie aan schimmeldeeltjes in de lucht is enorm. Vergeleken met andere levende organismen, zijn de sporen veruit de meest talrijke en vooral de meest gediversifieerde. De sporen zijn niet zichtbaar voor het blote oog. De lucht is echt een schimmelbouillon, waarin enkele soorten domineren maar waarin nog heel wat ongeïdentificeerde sporen voorkomen. De lucht van de atmosfeer wordt gedomineerd door enkele plantparasitaire of -saprofytische (= levend van dood organisch materiaal) soorten.

Het analyseren van de lucht in de woningen, de werkplaatsen, de verblijfruimtes, in de scholen, de kinderdagverblijven etc. is echter veel complexer. Gezondheidsproblemen verbonden aan de woonomgeving zijn aanzienlijk en worden niet altijd op een correcte manier behandeld. Enerzijds vindt men er schimmels uit de buitenlucht die via ramen en deuren in de lokalen binnendringen. Anderzijds vindt men er een zeer gediversifieerde schimmelflora die zich binnenin de woning heeft kunnen ontwikkelen, dankzij de aard van de gebruikte constructiematerialen, een dikwijls te hoge vochtigheid, te veel planten…

In de woningen ontwikkelen schimmels zich meestal talrijk op vochtige, slecht verluchte en donkere plaatsen Bovendien heeft de schimmelflora van de woningen zich in de loop van de laatste dertig jaar sterk geversificeerd  Naast de problemen van infiltratie, opstijgend vocht, leidingbreuken, bestaat ook het overmatig gebruik van isolatiematerialen met als gevolg nieuwe koudebruggen en het binnendringen van waterdamp in materialen zonder goede detaillering voor het adsorberen van damp. Ook is onze levenswijze veranderd (veelvuldige douches, nieuwe kookwijzen, onvoldoende verluchting van de kamers…), dat vorming en accumulatie van vocht in de woning teweegbrengt.

Verschillende studies hebben het verband aangetoond tussen ademhalings- en huidallergieën en het verblijven in vochtige lokalen. Het merendeel van deze allergieën zouden te wijten zijn aan de aanwezigheid van sommige schimmelsoorten.

Analyse van materialen, bemonstering door afdruk van oppervlakken en analyse van stof zijn noodzakelijk ter evaluatie van de schimmelverontreiniging van de lucht in gesloten ruimtes.

De diversiteit van de schimmels in woningen is zeer groot, hetgeen de telling ervan bemoeilijkt. Meer dan 125 soorten behorend tot 50 genera worden op significante wijze afgezonderd uit de luchtstalen, 90% van de woningen zijn besmet door de soorten PenicilliumCladosporium en Aspergillus (meer dan 120 verschillende soorten).

De soort C. sphaerospermum overwoekert 60% van de woningen in de gematigde streken , ze is verantwoordelijk voor zeer belangrijke hoeveelheden in het bijzonder in slaapkamers en in badkamers en verspreidt soms meerdere honderden sporen/ m3. Cladosporium herbarum, een strikte plantpathogeen, ontwikkelt zich niet op bouwmaterialen, maar zijn sporen dringen in de zomermaanden in grote aantallen langs deuren en ramen binnen in de lokalen.

Aspergillus versicolor, Aspergillus glaucus, Penicillium chrysogenum, Penicillium aurantiogriseum, Penicillium spinulosum, Penicillium brevicompactum, Chaetomium globosum, Stachybotrys chartarum, Acremonium strictum, Alternaria alternata zijn andere soms zeer talrijk voorkomende soorten op muren van kamers, woonkamers en keukens. Behangpapier en muurverf worden snel overwoekerd. Op raamkozijnen is Cladosporium over het algemeen geassocieerd met Aureobasidium pullulans, Phoma sp en verschillende soorten Fusarium.

Als de muren lange tijd nat blijven (bij belangrijke vochtinfiltraties of na overstromingen), verschijnen schimmels op pleisterwerk. Indien het pleisterwerk niet snel droogt, overwoekeren de schimmels in de diepte. Een oppervlakkige behandeling van het pleisterwerk is zeker onvoldoende om de schimmel te elimineren.

Aspergillus fumigatus is vooral een schimmelsoort van buiten. Er bestaat echter een belangrijke contaminatiebron in de woning : potaarde van planten kan inderdaad meerdere duizenden sporen per gram bevatten. Een groot aantal planten betekent nochtans geen risico voor de allergielijder, gesensibiliseerd voor schimmels. Enkel serres of lokalen omgebouwd tot wintertuinen houden een risico in.

Ook matrassen kunnen belangrijke schimmelreservoirs zijn ; niet zelden worden van 105 tot 107sporen/gram stof geïsoleerd. Net als de huisstofmijten halen de schimmels hun voordeel uit de slechte verluchting en de buitengewone vochtigheid van de kamers. Als meest voorkomende soorten vermelden weCladosporium sphaerospermum, Alternaria alternata, Aspergillus niger, Aspergillus versicolor, Epicoccum purpurescens, Aureobasidium pullulans, Aspergillus restrictus, verschillende soorten Mucorales en Trichoderma.

Allergieën voor schimmels uit woningen zijn divers. Hoewel astma aan Alternaria alternata en aan hiermee verwante Dematiae (Ulocladium, Epicoccum) vooral bij kinderen de meest voorkomende allergische aandoening is, werden een hele reeks andere schimmels duidelijk geassocieerd met tal van rhinitis- en astmagevallen.

De meerderheid van de schimmels kan zonder noodzakelijkerwijze een allergische reactie in te leiden, allergische aandoeningen verergeren (aantasting van het immuunsysteem, niet specifieke ontsteking van de ademhalingswegen, hoofdpijn) en zo een reeds bestaande sensibilisering versterken.

Naast het allergieverwekkend vermogen, produceert de meerderheid van de schimmels waargenomen in vochtige woningen tenslotte mycotoxines. Het effect van deze stoffen werd voornamelijk bestudeerd na het innemen van besmette voedingswaren. Jonge kinderen mogen dus in geen geval verblijven in lokalen waarvan de muren een uitgebreide schimmelcontaminatie vertonen.

Heeft u het vermoeden van zwaar verontreinigde lucht, schimmels of andere schadelijke giften in uw huis of gebouw kan een bouwbioloog IBB/IBN u bij het vaststellen, analyseren en saneren van dienst zijn. Hij kan u adviseren welke maatregels getroffen dienen te worden om het gezondheidsrisico te beperken en welke professional eventueel ingeschakeld dient te worden.

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: